2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu Master Rehberi: Akademisyen ve Öğrenci Hakları

Türkiye’deki tüm devlet ve vakıf üniversitelerinin kuruluşunu, idari işleyişini, akademik personelin özlük haklarını ve öğrencilerin eğitim süreçlerini düzenleyen temel yasal mevzuat 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu‘dur. Adeta üniversitelerin “anayasası” niteliğinde olan bu kanun, üniversite sınırları içerisindeki idari hiyerarşinin, bilimsel özgürlüğün ve disiplin uygulamalarının çerçevesini çizer.

Bu yıl itibarıyla, dijitalleşen yükseköğretim sistemleri ve değişen Yükseköğretim Kurulu (YÖK) politikaları neticesinde, üniversite idareleri ile akademisyenler veya öğrenciler arasında yaşanan hukuki uyuşmazlıklar her geçen gün artmaktadır. İster haksız bir disiplin soruşturması geçiren bir öğretim üyesi olun, isterse azami süreyi doldurduğu gerekçesiyle okuldan ilişiği kesilme tehlikesi yaşayan bir öğrenci; haklarınızı korumanın yegâne yolu 2547 mevzuatına ve idari yargı yollarına tam anlamıyla hakim olmaktan geçer. Bu kapsamlı rehberimiz, YÖK 2547 sayılı kanun uygulamalarından doğan mağduriyetlerde akademisyenlerin ve öğrencilerin haklarını nasıl arayacağını detaylandırmak amacıyla hazırlanmıştır.

Akademik Personelin Disiplin ve Soruşturma Süreci (Madde 53)

Üniversitelerde görev yapan öğretim elemanları (profesör, doçent, doktor öğretim üyesi, araştırma ve öğretim görevlileri), memuriyet statüleri gereği son derece sıkı bir disiplin mevzuatına tabidirler. Akademik personele yönelik disiplin ve ceza işlemleri 2547 53 madde (doğru hukuki tabiriyle 2547 sayılı kanun 53 madde) uyarınca yürütülmektedir.

2547 Disiplin Cezaları Tablosu ve Kapsamı

İdare, personele ceza verirken keyfi davranamaz. Kanunda, işlenen disiplin suçunun niteliğine göre verilecek cezalar bir 2547 disiplin cezaları tablosu mantığıyla sınıflandırılmış ve eşleştirilmiştir. Bu madde kapsamında verilebilecek cezalar ağırlık derecesine göre şunlardır:

• Uyarma
• Kınama
• Aylıktan (Maaştan) Kesme
• Kademe İlerlemesinin Durdurulması
• Üniversite Öğretim Mesleğinden Çıkarma
• Kamu Görevinden Çıkarma (İhraç)

Disiplin Soruşturmasında Savunma Hakkı ve İptal Davası

Rektörlük veya dekanlık tarafından başlatılan bir disiplin soruşturmasında, akademisyene isnat edilen suçun açıkça bildirilmesi ve en az 7 günlük yasal savunma süresi verilmesi zorunludur. Savunma hakkı kısıtlanarak, taraflı bir muhakkik (soruşturmacı) atanarak veya eylem ile ceza arasında “ölçülülük ilkesi” ihlal edilerek verilen cezalara karşı yargı yolu açıktır. Akademisyenin, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde İptal Davası açması, bilimsel itibarının ve özlük haklarının korunması için hayati bir adımdır.

Araştırma Görevlilerinin Kadro Durumu: 50/d ve 33/a Geçişi

Üniversitelerin bilimsel araştırma yükünü çeken araştırma görevlilerinin idareyle yaşadığı en büyük hukuki problem “kadro güvencesizliği”dir. Kanun, araştırma görevlilerinin atamalarını temel olarak iki madde altında inceler:

2547 Sayılı Kanunun 50 d Maddesi Nedir?

2547 sayılı kanunun 50 d maddesi, araştırma görevlilerinin yalnızca lisansüstü (yüksek lisans veya doktora) eğitimleri süresiyle sınırlı olarak atandıkları, eğitim bittiğinde veya öğrenci statüsü kaybedildiğinde kadrolarının idari bir karara gerek kalmaksızın otomatik olarak düştüğü geçici statüdür.

33/a Kadrosuna Geçişte Yaşanan Uyuşmazlıklar

Buna karşılık 2547 33 madde (özellikle 2547 33 a fıkrası), araştırma görevlilerinin daha kalıcı ve daimi statüde istihdam edildikleri, sözleşmelerinin düzenli olarak yenilendiği kadro türüdür. Geçmiş dönemlerde yapılan yasal düzenlemelerle 50/d statüsündeki personelin 33/a statüsüne geçirilmesi yönünde haklar tanınmıştır. Ancak uygulamada pek çok üniversite yönetimi “bölümün ihtiyacı yok”, “kadro tahsisi yapılmadı” veya “performans yetersiz” gibi soyut gerekçelerle bu geçişleri onaylamamaktadır. Doktorasını bitiren ancak kadro ataması yapılmayan araştırma görevlileri, 60 günlük süreyi kaçırmadan iptal davası açarak üniversiteyle ilişiklerinin kesilmesini engelleyebilirler.

Öğretim Görevlilerinin Atamaları ve Görev Sürelerinin Uzatılmaması (Madde 31)

Özellikle meslek yüksekokullarında (MYO) ve rektörlüğe bağlı enstitü bölümlerinde (yabancı dil, Türk dili, inkılap tarihi vb.) ders veren öğretim görevlilerinin hukuki statüsü 2547 31 madde ile düzenlenmiştir.

2547 sayılı kanunun 31 maddesi uyarınca, öğretim görevlileri belirli süreli (genellikle 1 veya 2 yıllık) sözleşmelerle atanırlar. Akademik alanda en sık karşılaşılan gizli mobbing türlerinden biri, sözleşme süresi dolan öğretim görevlisinin sözleşmesinin üniversite yönetimince keyfi olarak uzatılmamasıdır. İdare, sözleşme yenilememe kararını mutlaka somut, objektif, ölçülebilir ve belgelenebilir bir “hizmet kusuru”na veya akademik yetersizliğe dayandırmak zorundadır. Dekanın veya rektörün salt takdir yetkisine dayanarak kişinin işine son vermesi hukuka aykırıdır. Bu tür idari işlemlere karşı derhal yürütmenin durdurulması (YD) talepli iptal davası açılarak akademisyenin görevine dönmesi sağlanabilir.

Akademisyenlerin Yurtdışı Görevlendirmeleri ve İzinleri (Madde 39 ve 38)

Akademik gelişimin ve bilimsel üretimin temeli olan araştırmalar, saha çalışmaları ve kongre katılımları da 2547 kanun ile güvence altına alınmıştır.

Madde 39 Kapsamında Geçici Görevlendirmeler

2547 39 madde (veya 2547 sayılı kanunun 39 maddesi), akademisyenlerin yurtiçinde veya yurtdışında kongre, sempozyum, araştırma veya bilgi-görgü artırma amacıyla (kısa veya uzun süreli, maaşlı veya maaşsız) geçici görevlendirilmelerinin şartlarını düzenler. Ne yazık ki bu görevlendirme talepleri, zaman zaman bölüm başkanlıkları veya dekanlıklar tarafından kişisel husumetlerle veya “bölümde hoca eksiği var” gibi matbu gerekçelerle reddedilmektedir. Akademisyenin bilimsel hürriyetini kısıtlayan bu keyfi ret kararları idari yargının denetimine tabidir.

Madde 38 Kurumlar Arası Görevlendirme

Bunun yanı sıra 2547 38 madde, öğretim elemanlarının üniversite dışındaki diğer kamu kurumlarında (bakanlıklar, belediyeler, araştırma merkezleri vb.) geçici olarak görevlendirilmesi usulünü açıklar. Bu sayede akademinin ürettiği teorik bilgi, devletin pratik ihtiyaçlarıyla buluşur.

Öğrenci Disiplin Cezaları ve Yükseköğretimden İhraç (Madde 54)

Yalnızca akademik ve idari personel değil, üniversite sınırları içerisinde eğitim gören tüm öğrenciler de YÖK mevzuatına tabidir. Öğrencilerin işlediği iddia edilen disiplin suçları ve bunlara karşılık gelen cezalar 2547 54 madde (tam kullanımıyla 2547 sayılı kanunun 54 maddesi) kapsamında hüküm altına alınmıştır.

Öğrencilere Verilebilecek Disiplin Cezaları

Geçmiş yıllarda “Öğrenci Disiplin Yönetmeliği” olarak bilinen ve 2547 disiplin yönetmeliği adıyla anılan düzenlemeler, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) “temel hak ve hürriyetlerin (eğitim hakkının) ancak kanunla kısıtlanabileceği” yönündeki tarihi iptal kararları sonrası bizzat kanun metnine eklenmiştir. Madde 54 kapsamında öğrencilere;

• Uyarma,
• Kınama,
• Bir haftadan bir aya kadar okuldan uzaklaştırma,
• Bir veya iki yarıyıl okuldan uzaklaştırma,
• Yükseköğretim kurumundan çıkarma (İhraç) cezaları verilebilir.

Sınavda kopya çekmek, asılsız intihal suçlamaları, kampüs içi öğrenci eylemlerine katılmak veya sosyal medya paylaşımları gibi gerekçelerle açılan usulsüz disiplin soruşturmaları, öğrencinin geleceğini karartabilir. İdari yargıda açılacak iptal davası, öğrencinin Anayasal eğitim hakkını koruyan en güçlü kalkandır.

Öğrencilerin Azami Süreleri ve Sınav Hakları (Madde 44)

Öğrenciler için “okulla ilişiğin kesilmesi (atılma)” riskini barındıran en tehlikeli düzenleme 2547 44 madde metnidir.

Azami Öğrenim Süreleri

2547 sayılı kanun 44 madde uyarınca öğrencilere, kayıt oldukları bölümleri tamamlamaları için normal öğrenim sürelerinin ötesinde belirli “azami süreler” tanınmıştır:

• Önlisans (2 yıllık) programlar için azami süre 4 yıl,
• Lisans (4 yıllık) programlar için azami süre 7 yıl,
• Diş Hekimliği/Veterinerlik (5 yıllık) programlar için 8 yıl,
• Tıp gibi 6 yıllık programlar için azami süre 9 yıldır.

Azami Süre Sonu Ek Sınav Haklarının Kullanımı

Bu sürelerin sonunda başarısız dersleri kalarak mezun olamayan öğrencilerin doğrudan ve anında okulla ilişiği kesilemez. 2547 sayılı yasanın 44 maddesi (c fıkrası), azami süresini dolduran ancak başarısız dersleri olan öğrencilere yasal olarak 2 ek sınav hakkı tanır. Bu sınavlardan sonra da belirli ders sayısının altına düşenlere sınırsız sınav hakkı verilmesi zorunludur. Üniversitelerin öğrenci işleri daire başkanlıkları, genellikle bu kanun maddesini yanlış veya eksik yorumlayarak öğrencilere ek sınav haklarını kullandırmadan kayıtlarını silmektedir. Süre aşımı gerekçesiyle haksız yere üniversiteyle ilişiği kesilen öğrenciler, 60 gün içinde dava açarak okula geri dönme hakkına sahiptir.

Yükseköğretim Davalarında Yürütmenin Durdurulması ve İptal Davası

YÖK 2547 mevzuatı kapsamında; gerek akademisyenlerin (görevden uzaklaştırma, ihraç, atama yapılmaması, doçentlik iptali) gerekse öğrencilerin (okuldan uzaklaştırma, azami süre nedeniyle ilişik kesme) üniversite idareleriyle veya doğrudan YÖK / ÜAK ile yaşadığı uyuşmazlıklarda yargı yolu her zaman açıktır.

Hukuka aykırı olduğunu düşündüğünüz tüm idari işlemlere karşı, işlemin size tebliğ edildiği (veya e-tebligatla bildirildiği) tarihten itibaren en geç 60 gün içinde İptal Davası açmanız gerekmektedir.

• Eğer işlemi tesis eden makam bizzat YÖK veya Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) ise, davalar kesin yetkili olarak Ankara İdare Mahkemelerinde açılır.
• İşlemi doğrudan kendi üniversiteniz (Rektörlük) yapmışsa, davanız o üniversitenin bulunduğu ildeki idare mahkemelerinde görülür.

Meslekten ihraç, sözleşme feshi veya okuldan atılma gibi, uygulandığı anda telafisi güç veya imkansız zararlar doğuran idari işlemlerde, dava dilekçesinde mutlaka Yürütmenin Durdurulması (YD) talep edilmelidir. YD kararı alındığında, dava esastan sonuçlanıp nihai karar verilene kadar idarenin işlemi askıya alınır ve siz görevinize veya okulunuza kesintisiz olarak devam edersiniz. Bu zorlu ve karmaşık süreçleri şansa bırakmamak adına, akademik idare hukukunda deneyimli profesyonellerden hukuki destek almak en rasyonel yoldur.

Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıda 2547 sayılı yükseköğretim kanunu uygulamalarına dair akademisyen ve öğrencilerin en çok merak ettiği güncel soruları yanıtladık.