ÜAK Yağmacı Dergi Listesi ve Doçentlik Başvurusuna Etkisi.

ÜAK Yağmacı Dergi Listesi ve Doçentlik Başvurusuna Etkisi (Kapsamlı Rehber)

Akademik kariyer, kesintisiz bir araştırma, yazma ve bilime katkı sunma serüvenidir. Türkiye’de bu meşakkatli yolculuğun en büyük ve en prestijli durağı ise “Doçentlik” unvanının alınmasıdır. Adaylar, doktora sonrası yıllarını alan bilimsel çalışmalarını, makalelerini ve projelerini Doçentlik Bilgi Sistemi (DBS) üzerinden Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı (ÜAK) sistemine yükleyerek, alanlarındaki 5 kişilik profesör jürisinin değerlendirmesine sunarlar.

Ancak son yıllarda, her şeyin kusursuz ilerlediğini, asgari puanı fazlasıyla topladığını düşünen yüzlerce doçent adayının başvurusu son derece sarsıcı bir gerekçeyle iptal edilmektedir: Yağmacı (şaibeli/predatory) dergiler. Küresel akademik yayıncılıkta “publish or perish” (yayın yap ya da yok ol) baskısının artması, sadece kâr amacı güden niteliksiz yayıncıların türemesine zemin hazırlamıştır. Bu durum, akademik kaliteyi korumak isteyen YÖK ve ÜAK’ı çok katı tedbirler almaya itmiştir.

Fakat bu katı denetim mekanizması, çoğu zaman masumane bir şekilde makalesini açık erişimli (Open Access) saygın bir dergiye gönderen akademisyenlerin de “yağmacı dergide yayın yapmak” suçlamasıyla karşılaşmasına, yıllarının heba olmasına yol açabilmektedir. Bu devasa ve detaylı rehberimizde; yağmacı dergiler kavramının akademik ve hukuki altyapısını, ÜAK’ın güncel kriterlerini, efsaneye dönüşen ÜAK yağmacı dergi listesi karmaşasını ve haksız yere başvurusu iptal edilen doçent adaylarının İdare Mahkemelerinde haklarını nasıl arayacaklarını adım adım inceleyeceğiz.

Yağmacı (Şaibeli) Dergi Nedir?

Akademik ekosistemde “Predatory Journals” olarak adlandırılan yağmacı dergiler; bilimsel bilginin yayılmasından ziyade, yayıncılığı yalnızca finansal bir sömürü aracı olarak gören platformlardır. Bu mecraların temel hedefi bilime katkı sunmak veya literatürü zenginleştirmek değil, “akademik unvan” peşinde koşan çaresiz veya dikkatsiz araştırmacılardan olabildiğince çok para koparmaktır.

Bir derginin gerçek bir akademik mecra mı yoksa bir “avcı/yağmacı” mı olduğu, belirli yapısal bozukluklardan anlaşılır:

  • Bilimsel Değerlendirme (Peer-Review) Süreçlerinin İşletilmemesi: Saygın bir dergide “Kör Hakemlik” süreci aylar sürerken, yağmacı dergiler gelen makaleyi okumadan, içeriğine bakmadan birkaç gün (bazen birkaç saat) içinde “kabul edildi” yazısıyla geri dönüş yaparlar.
  • Sadece Para Kazanma Amacı: Yayın kalitesi ne kadar düşük olursa olsun, talep edilen ücret (fatura) ödendiği an makale internet sitesine yüklenir.
  • Agresif Pazarlama: Akademisyenlerin e-posta kutularına her gün “Sayın araştırmacı, makalenizi dergimizde yayımlamak isteriz” şeklinde, kişinin uzmanlık alanından tamamen bağımsız “spam” mailler atarlar.

YÖK ve ÜAK Kriterlerine Göre Yağmacı Dergi Unsurları

Bir derginin şaibeli olup olmadığını belirlemek için ÜAK Genel Kurulu belirli aralıklarla kriterler (ilke kararları) yayımlamaktadır. ÜAK’ın bir dergiyi “yağmacı” kabul etmesindeki temel unsurlar şunlardır:

  1. Ücret Politikası: Makalenin hakem değerlendirmesinden geçip geçmediğine, kabul veya ret edilmesine bakılmaksızın, daha başvuru aşamasında “makale işlem veya başvuru ücreti” adı altında para talep edilmesi.
  2. Yayın Sıklığı ve Hacmi: Yılda normalde 4 sayı çıkaran bir derginin, aniden yılda 20 sayı çıkarmaya başlaması, sayısız “Special Issue” (Özel Sayı) basarak binlerce makaleyi aynı anda yayımlaması.
  3. Editoryal Ciddiyetsizlik: Derginin editör kurulunda yer alan kişilerin sahte olması veya isimlerinin kendi rızaları dışında listeye eklenmiş olması; derginin ofis adresinin veya iletişim bilgilerinin şeffaf olmaması.

ÜAK ve YÖK Yağmacı Dergi Listesi Nasıl Belirlenir?

Doçentlik başvuru dönemi (Ekim veya Mart ayları) yaklaşırken, Türkiye’deki binlerce akademisyenin internet arama motorlarında en çok arattığı terimler “yağmacı dergi listesi” ve “yağmacı dergi listesi yök” kelimeleridir. Akademisyenler, yayınlarını beyan etmeden önce kendilerini güvenceye almak için resmi ve kesin bir “yasaklılar listesi” bulmayı umarlar.

Kafa Karışıklığını Gideren O Gerçek: Resmi Bir “Liste” Yoktur!
Bu noktada çok net bir idari gerçeğin altı çizilmelidir: YÖK veya ÜAK’ın kamuoyuna ilan ettiği, PDF, Word veya Excel formatında “Şu dergiler yağmacıdır, bunlara yayın göndermeyin” şeklinde bir listesi bulunmamaktadır. Dünyada on binlerce dergi olduğu ve her gün yüzlercesi açılıp kapandığı için statik bir liste hazırlamak imkansızdır (Geçmişte uluslararası alanda hazırlanan Beall’s List bile hukuki tehditler nedeniyle yayından kaldırılmıştır).

Bunun yerine ÜAK, kriterlerin esas alındığı bir yaklaşım benimsemiştir. DBS sisteminde doçentlik dosyasını inceleyen jüri üyeleri (5 profesör) veya Eser İnceleme Komisyonu, derginin yapısını inceler. Jüri üyesi, derginin şaibeli olduğuna kanaat getirirse, raporuna bunu yazar. Yani yağmacı dergi tespiti, önceden hazırlanmış bir listeden değil, jürinin dosya üzerindeki incelemesi ve yorumu üzerinden şekillenir.

Ücret Alan Her Dergi Yağmacı mıdır? (Açık Erişim İstisnası)

Akademik dünyadaki en büyük panik, “Dergim yayınlanırken benden 1000 Dolar istedi, doçentliğim yanar mı?” sorusundan kaynaklanır. ÜAK, açık bilim (Open Science) ve Açık Erişim (Open Access) modellerini desteklemek zorunda olduğu için çok kritik bir istisna getirmiştir.

Yazardan “makale işlem ücreti” (APC – Article Processing Charge) alan, ancak;

  • Dünyanın en saygın indekslerinde (Web of Science bünyesindeki SCI, SCI-Expanded, SSCI, AHCI) taranan,
  • Yayın kabul/ret oranı akademik ve bilimsel standartlara (örneğin %20 kabul, %80 ret gibi) uygun olan,
  • Sadece makale kabul edildikten sonra (hakem sürecinden başarıyla geçtikten sonra) yayın/basım masrafı talep eden açık erişimli (Open Access) dergiler yağmacı sayılamaz.

Buna ek olarak, Q1, Q2 ve Q3 çeyreklik dilimlerinde yer alan prestijli dergilerin açık erişim politikaları kapsamında yazar veya üniversitesinden (fonlayıcı kuruluştan) aldığı ücretler, ÜAK istisnası kapsamında “yağmacı dergi” suçlamasından muaf tutulmaktadır. (Bu konuda derginin DOAJ – Directory of Open Access Journals dizininde yer alıp almadığı da önemli bir göstergedir).

Yağmacı Dergide Yayın Yapmanın Doçentlik Başvurusuna Etkisi Nedir?

Bir akademisyen her şeyi kuralına uygun yaptığını düşünerek DBS üzerinden başvurusunu kilitlediğinde süreç jürilere geçer. Eğer jürilerden biri veya birkaçı, beyannamedeki bir yayını “yağmacı dergi” olarak nitelendirirse, doçent adayının karşılaşacağı iki temel yaptırım (felaket senaryosu) vardır:

1. Asgari Başvuru Şartlarını Sağlamama Kararı

Bu durum, görece daha hafif ama yine de başvuruyu yakan bir sonuçtur. Jüri üyesi veya Eser İnceleme Komisyonu raporunda derginin şaibeli olduğunu belirtir. ÜAK, bu tespite dayanarak ilgili yayını “geçersiz” sayar ve o makaleden alınan puanları adayın beyannamesinden düşer (Örneğin, uluslararası makale kategorisinden 20 puan silinir).

Eğer adayın toplam puanı bu silinme işlemi sonucunda 100 puanın altına (örneğin 95’e) düşerse veya doktora sonrası asgari 90 puan şartını sağlayamaz hale gelirse, başvuru “Asgari Başvuru Şartlarını Sağlamama” gerekçesiyle iptal edilir. Aday, o dönem için doçent olma hakkını kaybeder.

2. Etik İhlal Kararı (Ağır Soruşturma Süreci)

Bazı doçentlik jürileri meseleyi sadece “puan düşme” olarak görmez. Yağmacı (şaibeli) bir dergide kasten yayın yapıp, bunu akademik bir başarı gibi ÜAK’a sunmayı “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırılık” (Yanıltıcı beyan, haksız unvan sağlama) olarak değerlendirir.

Bu durumda jüri, adayı doğrudan ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu‘na sevk eder. Etik kurula sevk edilen adaydan savunma istenir. Eğer iddialar komisyonca haklı bulunursa, doçentlik başvurusu iptal edilmekle kalmaz; aday sonraki başvuru dönemleri için cezalandırılır (genellikle en erken 3 dönem sonra başvurabilir) ve durum YÖK aracılığıyla çalıştığı üniversiteye bildirilerek hakkında maaştan kesme veya kınama gibi ağır idari disiplin soruşturmaları başlatılır.

Yağmacı Dergi Nedeniyle Doçentlik Başvurusu İptal Edilenler Ne Yapmalı?

Yıllarınızı verdiğiniz laboratuvar çalışmalarının, gece gündüz demeden yazdığınız makalelerin, salt bir jüri üyesinin derginin ücret politikasını yanlış yorumlaması nedeniyle çöpe atılması kabul edilemez. Hukuk devleti ilkesi gereği, idarenin (ÜAK’ın) her türlü eylem ve işlemi yargı denetimine tabidir. Haksız yere başvurusunun iptal edildiğini düşünen doçent adaylarının izlemesi gereken yasal süreçler şunlardır:

İdari İptal Davası Açma Süresi ve Yürütmenin Durdurulması

ÜAK’ın “asgari şartı sağlamama” veya “etik ihlal” yönündeki ret kararı DBS üzerinden tarafınıza tebliğ edildiği (veya sistemde öğrenildiği) tarihten itibaren en geç 60 gün içinde İdare Mahkemesinde dava açılması zorunludur. İşlemi tesis eden makam Ankara merkezli Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı olduğu için, bu davalar Ankara İdare Mahkemelerinde açılmaktadır.

Bu noktada avukatın rolü hayati önem taşır. Dava dilekçesinde, adayın akademik hayatının telafisi imkansız zararlar göreceği gerekçesiyle acilen Yürütmenin Durdurulması (YD) talep edilmelidir. YD kararı alındığında, ÜAK’ın ret işlemi askıya alınır, üniversitenizdeki olası disiplin süreçleri durdurulur ve hakkınız korunur.

Mahkemeye Sunulacak Savunma Stratejisi

Bir üak yağmacı dergi listesi olmadığından, derginin kalitesini mahkemeye “somut delillerle” ispatlamak davacı akademisyenin ve avukatının omuzlarındadır. Profesyonel bir savunma stratejisinde şu evraklar mahkemeye mutlaka sunulmalıdır:

  • İndeks ve Etki Değeri Raporları: Makalenin yayımlandığı derginin Web of Science, Scopus veya TR-Dizin raporları.
  • Kör Hakemlik Süreci Kanıtları: Hakemlerden gelen düzeltme (revizyon) talepleri, yazarın hakemlere verdiği cevaplar (rebuttal letter) ve dergi sistemi log kayıtları. (Bu, derginin “parayı ver yayını yap” mantığıyla çalışmadığının en büyük ispatıdır).
  • Editör Yazışmaları: Derginin yayın kurulu ile yapılan bilimsel tartışmaların e-posta dökümleri.
  • ÜAK’ın Geçmiş Dönem (Emsal) Kararları: Aynı dergide yayın yapan başka akademisyenlerin önceki dönemlerde ÜAK’tan doçentlik unvanı aldığına dair emsal kararlar (“Eşitlik İlkesi” ihlali savunması).

İdare Mahkemesi hakimleri bu delilleri incelemek üzere Türkiye’nin önde gelen üniversitelerinden 3 profesörü “Bağımsız Bilirkişi” olarak atar. Bilirkişi heyeti savunmanızı haklı bulur ve derginin bilimsel standartlara uygun olduğunu (yağmacı olmadığını) raporlarsa, mahkeme ÜAK’ın ret kararını iptal eder ve doçentlik unvanı yolunuz tekrar açılır.

Sonuç

Doçentlik başvuru süreci, sadece akademik bilginin sınandığı bir platform olmaktan çıkmış, dergi indekslerinin, APC politikalarının ve ÜAK kriterlerinin didik didik edildiği karmaşık ve tehlikeli bir idari mayın tarlasına dönüşmüştür. Resmi bir yağmacı dergi listesi bulunmaması, jüri üyelerinin sübjektif yorumlarına geniş bir alan bırakmakta ve sayısız liyakatli akademisyeni mağdur etmektedir. “Yağmacı dergide yayın yaptınız” denilerek doçentlik başvurusunun iptal edilmesi veya etik kurula sevk edilmesi, akademisyenin kariyerini tek kalemde silecek kadar ağır bir işlemdir. Bu haksızlığa boyun eğmek yerine, yayın sürecindeki şeffaflığı ve derginin bilimselliğini kanıtlayan delillerle donatılmış, 60 günlük süreyi kaçırmadan açılacak ve idari yargıya tam hakimiyetle yönetilecek bir iptal davası, akademik onurunuzu ve kariyerinizi korumanın en güvenli limanıdır.


Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Aşağıda, yağmacı dergiler, YÖK kriterleri ve doçentlik iptal süreçleriyle ilgili akademisyenlerin en çok merak ettiği soruları hukuki boyutuyla yanıtladık.

Hukukun temel prensiplerinden olan “kanunların geriye yürümezliği (makable şamil olmama)” ilkesi gereği, Danıştay kararları çok nettir: Bir makalenin yağmacı dergide yayımlanıp yayımlanmadığı, ÜAK’ın o anki güncel kuralına göre değil, yayının yapıldığı tarihteki (makalenin yayımlandığı yıldaki) geçerli kriterlere göre değerlendirilmelidir. Sonradan değişen ÜAK kararları, önceki yıllardaki yayınlarınız aleyhine geriye yürütülemez.

Hayır. İnternette aranan üak yağmacı dergi listesi veya yağmacı dergi listesi yök şeklinde, kurumların onayından geçmiş statik bir PDF belgesi veya dergi isimlerinin yer aldığı bir “kara liste” kesinlikle bulunmamaktadır. ÜAK sadece “hangi şartları taşıyan dergilerin yağmacı sayılacağına” dair genel hukuki ve akademik kriterler (ilke kararları) belirlemiştir.

ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu tarafından verilen etik ihlal kararının (veya asgari şartı sağlamama kararının) DBS üzerinden tarafınıza tebliğ edilmesini izleyen günden itibaren en geç 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde yürütmeyi durdurma (YD) talepli iptal davası açılması yasal bir zorunluluktur. Süre kaçırılırsa dava hakkı tamamen düşer.

Evet. Jürilerin eserlerinizi değerlendirirken taraflı davrandığını, açık erişimli (Open Access) saygın derginizi bilgisizlikten veya kasten yağmacı kategorisine soktuğunu veya puanları yanlış hesapladığını düşünüyorsanız, jüri raporlarına dayanılarak tesis edilen nihai ÜAK ret kararına karşı idari yargıda (Ankara İdare Mahkemesinde) iptal davası açabilirsiniz. Mahkeme süreci bağımsız bilirkişilere havale edecektir.

Derginin sadece makale kabulünden sonra basım masrafı talep edip etmediğine (baştan inceleme ücreti isteyip istemediğine), yayın kurulunun şeffaflığına (editörlerin gerçek ve ulaşılabilir akademisyenler olup olmadığına), hakem sürecinin makul bir süre (en az aylar) alıp almadığına çok dikkat etmelisiniz. Ayrıca derginin Web of Science (SCI, SSCI, AHCI) gibi prestijli indekslerde taranıp taranmadığını kontrol etmek en güvenilir yöntemdir.

Benzer Bloglar

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *